آزمایش ژنتیک یک نوع بررسی تخصصی روی DNA، کروموزومها و یا ژن ها میباشد. و کمک میکند تا بفهمیم :
- آیا یک فرد حامل بیماری های ارثی است؟
- ریسک ابتلا به یک بیماری خاص در شخص چقدر است؟
- مشکلات ژنتیکی که در جنین وجود دارد؟
- واکنش بدن نسبت به داروها چگونه است؟
- و یا اینکه چرا یک بیماری در خانواده تکرار میشود؟
این آزمایش در دنیای امروز یکی از مهم ترین ابزارهای دقیق برای تشخیص بیماری است.
آزمایش ژنتیک چه زمانی و برای چه مواردی استفاده میشود؟
تشخیص بیماریهای ارثی
برای شناسایی اختلالاتی نظیر : تالاسمی، برخی سرطانها، فیبروزکیستیک و… به کار میرود.
بررسی ژنتیک قبل از بارداری
زوج هایی که میخواهند بچه دار شوند، این آزمایش را انجام میدهند تا بدانند آیا ناقل بیماری خاصی هستند یا خیر؟ و احتمال مشکلات ژنتیکی در جنین را کاهش دهند.
آزمایش در دوران بارداری
این کار به کمک نمونه خون مادر و یا نمونه برداری از جفت برای بررسی و تشخیص سندروم داون و ناهنجاریهای کروموزومی جنین انجام میشود.
غربالگری نوزاد
شناسایی اخنلالات ژنتیکی که در اوایل زندگی به وجود میآیند.
تشخیص سرطانهای ارثی
برای بررسی احتمال بالا بودن ریسک ابتلا به سرطان سینه، تخمدان و روده بزرگ که جز سرطانهای ارثی هستند را بررسی میکند.
تشخیص علت برخی بیماریهای خاص
وقتی علائم نامشخص هستند، آزمایش ژنتیک میتواند ریشه مشکل را پیدا کند.
آزمایش ژنتیکی پزشکی قانونی
شناسایی افراد برای تعیین هویت، اثبات نسبت خانوادگی و یا برای اهداف قانونی.
انواع آزمایش ژنتیک
تشخیصی یا Diagnostic
زمانی انجام میشود که فرد علائمی از یک بیماری ژنتیکی را دارد و پزشک برای تایید یا رد تشخیص به بررسی DNA میپردازد.
حامل بودن یا Carrier test
بررسی میشود که آیا فرد دچار ژن معیوب است یا خیر. گاهی فرد هیچ علامتی ندارد و میتواند ناقل یک بیماری ژنتیکی باشد.
پیش از تولد ( Parental Test)
برای اطمینان از سلامت جنین گرفته میشود.
آزمایش نوزادی
هدف از انجام این آزمایش تشخیص بیماری ژنتیکی در اوایل زندگی است.
فارماکوژنیک ( پاسخ به داروها )
این تست به بررسی واکنش بدن فرد نسبت به داروها میپردازد تا مناسب ترین دارو برای هر فرد تجویز شود.
پیش بینی کننده ( Predictive/Presymptomatic Test )
فرد هیچ علامتی ندارد اما در معرض خطر ابتلا به یک بیماری ژنتیکی در آینده است.
ژنومی گسترده
در این روش پیشرفته کل ژنوم یا بخش بزرگی از ژنتیک بررسی میشود و برای شناسایی بیماریهای ناشناخته زمانی که سایر آزمایشها پاسخ ندادهاند، بسیار کاربردی است.
روند انجام آزمایش
نمونه آزمایش ژنتیک معمولا به صورت نمونه خون ، مو ، بزاق ، نمونه از بافت، پوست و یا جفت در بارداری گرفته میشود و با توجه به نوع تست نتایج آن بین 1 تا 4 هفته آماده میشود.
چه کسانی باید آزمایش دهند؟
آزمایش ژنتیک برای همه ضروری نیست اما توصیه میشود برخی افراد در شرایط خاص آن را انجام دهند. این افراد شامل اشخاصی میشود که :
- سابقه خانوادگی بیماریهای ژنتیکی یا ارثی دارند.
- قصد ازدواج فامیلی دارند.
- بانوان پیش از بارداری و در دوران بارداری
- سابقه سقط مکرر یا ناهنجاریهای جنینی در خانواده دارند.
- مبتلایان بیماریهای ناشناخته و نادر
نکاتی که باید بدانید :
- قبل از انجام آزمایش حتما با متخصص ژنتیک مشورت کنید.
- داشتن سابقه خانوادگی بیماریها کمک کننده است.
- نتیجه مثبت همیشه نشان دهنده بیماری نیست؛ گاهی فقط بیانگر احتمال بیشتر ابتلا نسبت به سایرین است.
- نتیجه منفی هم همیشه نشان دهنده عدم ریسک نیست.
سوالات متداول
- آیا آزمایش ژنتیک دردناک است؟
جواب این سوال خیر است. زیرا در اکثر موارد فقط نمونه خون گرفته میشود.
- هزینه آزمایش چقدر است؟
باتوجه به نوع آزمایش هزینه متفاوت است. آزمایش پیشرفته و تشخیص سرطانها معمولا هزینه بیشتری دارند.
- آیا برای انجام نیاز به ناشتایی است؟
بیشتر آزمایش های ژنتیک نیاز به ناشتایی ندارد، اما برخی مراکز بسته به نوع تست ممکن است شرایط خاصی را درخواست کنند.
آیا آزمایش ژنتیک قبل ازدواج اجباری است؟
خیر. در ایران هیچ اجباری برای انجام این آزمایش وجود ندارد.
گردآورنده : مجله سلامت مدیزن


