توسط : آلرژی با علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم یا پوست و کهیر همراه است. داروهای مختلفی برای کنترل این علائم وجود دارند که یکی از پرکاربردترین و پر مصرف ترین آن‌ها قرص آنتی هیستامین است. این دارو با مقابله با ماده‌ای به نام هیستامین به کاهش واکنش‌های آلرژیک در بدن کمک میکند.
این دارو را هم بدون نسخه و هم با نسخه‌ی پزشک قابل تهیه میباشد. نوع مناسب این دارو به شرایط فرد ، سن ، وضعیت سلامتی و نوع آلرژی بستگی دارد.
آنتی هیستامین چگونه عمل میکند؟
زمانی که بدن با محرک‌های آلرژی زا تماس پیدا میکند نوعی مواد شیمیایی به نام هیستامین تولید میکند. هیستامین باعث ورم و گرفتگی بافت‌های بینی ، آبریزش چشم و بینی و حتی خارش گلو میشود. آنتی هیستامین با گشاد کردن رگ‌های خونی ،کمک به حرکت مایعات در دیواره‌ی رگ‌های خونی ، اثر بخشی روی التهاب ، تاثیر بر انقباض عضلات روده و ریه ، تحریک ترشح اسید معده ، بهبود ضربان قلب وکمک به انتقال پیام‌های عصبی بین سلول‌های عصبی سبب مسدود شدن هیستامین میشود و علائم آلرژی را از بین میبرد. این دارو انواع گوناگونی دارد و پزشک برای درمان بسیاری از مشکلات آلرژی و سرماخوردگی انواع آن را تجویز میکند.
انواع گیرنده‌های هیستامینی در بدن
گیرنده‌های هیستامینی در بدن به 4 نوع اصلی تقسیم می‌شوند که هر یک نقش‌های متفاوتی در فرایندهای فیزیولوژیکی و ایمنی ایفا می‌کنند. انواع مختلف داروهای آنتی هیستامین برای مقابله با این گیرنده‌ها وجود دارند.
-
گیرنده H1
گیرنده‌های H1 در سراسر بدن یافت می‌شوند و فعال‌سازی آن منجر به بروز علائم آلرژیک میشود. علاوه بر واکنش‌های آلرژیک، گیرنده‌های H1 در تنظیم چرخه‌ی خواب-بیداری ، اشتها ، دمای بدن ، احساسات ، حافظه و یادگیری هم نقش دارند.
-
گیرنده H2
گیرنده‌های H2 عمدتا در سلول‌های معده ، سلول‌های عضلات صاف و سلول‌های قلبی وجود دارند. فعال‌سازی این گیرنده باعث ترشح اسید معده برای کمک به هضم، تحریک غدد مخاطی ، افزایش نفوذپذیری عروقی ، افت فشار خون ، قرمز شدن پوست ، سردرد ، افزایش ضربان قلب و تنگی نفس میشود.
-
گیرنده H3
گیرنده‌های H3 عمدتا در سیستم عصبی مرکزی، به‌ویژه در نورون‌ها پیدا می‌شوند. این گیرنده‌ها در عملکرد سد خونی-مغزی نقش دارند و ترشح هیستامین و انتقال‌دهنده‌های عصبی را تنظیم می‌کنند.
-
گیرنده H4
گیرنده‌های H4 در مغز استخوان و سلول‌های خون‌ساز پیدا می‌شوند و در تشکیل برخی سلول‌های خونی نقش دارند.
چقدر طول میکشد تا دارو اثر کند؟
بیشتر این داروها بدون نسخه و تجویزی ظرف ۳۰ دقیقه شروع به اثر می‌کنند و در طی 1 تا 2 ساعت به اوج اثرگذاری می‌رسند. اما بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند که دارو باید پیش از بروز علائم مصرف شود.
اگر منتظر بمانید تا علائم نمایان شوند، ممکن است به داروهای قوی‌تری نیاز داشته باشید تا بیماری را کنترل کنید. بهتر است داروهای آلرژی را پیش از نیاز مصرف کنید؛ چون درمان علائم بعد از شروع‌شان سخت‌تر خواهد شد.
انواع اشکال دارویی
این دارو در اشکال مختلفی همچون قرص، کپسول، شربت، ژل، کرم، اسپری پوستی، اسپری بینی و قطره چشمی عرضه میشود. برخی از آن‌ها فقط با نسخه پزشک قابل تهیه بوده و برخی دیگر را می‌توانید بدون نسخه از داروخانه تهیه کنید.
انواع آنتی هیستامین
آنتی هیستامین‌های نسل اول
انواع خوراکی نسل اول از جمله دیفن‌هیدرامین و کلرفنیرامین به‌راحتی از سد خونی-مغزی عبور می‌کنند و گیرنده‌های H1 در سیستم عصبی مرکزی را تحت تاثیر قرار می‌دهند.
نسل اول خواب‌آور هستند و با اتصال به گیرنده‌ها در سیستم عصبی مرکزی می‌توانند عملکردهای شناختی و حرکتی را مختل کرده و باعث خواب‌آلودگی ،کاهش کیفیت خواب ، خشکی دهان ، سرگیجه ، افت فشار خون و آسیب حاد کبدی شوند.
از نمونه داروهای نسل اول می‌توان به بروم‌فنیرامین ،کاربینوکسامین ،کلماستین ، دوکسیلامین ، هیدروکسی‌زین ، پرومتازین و تریپرولیدین اشاره کرد.
آنتی هیستامین‌های نسل دوم و سوم
داروهای نسل دوم و سوم خواب‌آور نیستند و احتمال عبور این داروها از سد خونی-مغزی بسیار کمتر است. اما گزینه مناسب‌تری برای مصرف روزانه و بلندمدت به شمار می‌روند، به‌ویژه برای افرادی که مجبورند در طول روز هوشیار بمانند یا فعالیت‌هایی مانند رانندگی انجام دهند. بیلاستین ، دسلوراتادین ، لوراتادین ، فکسوفنادین و روپاتادین از نمونه داروهای نسل دوم و سوم هستند.
کاربردهای این قرص
- درمان آلرژی‌های فصلی
- کنترل کهیر و خارش پوستی
- درمان حساسیت‌های غذایی و دارویی
- کاربرد در سرماخوردگی و سینوزیت
عوارض جانبی قرص‌های آنتی هیستامین
داروهای نسل اول معمولا عوارض جانبی بیشتری دارند که خواب‌آلودگی از رایج‌ترین آن‌ها محسوب میشود. ولی انواع نسل دوم عوارض کمتری دارند.
عوارض شایع مصرف این داروها
برخی از شایع‌ترین عوارض این قرص شامل:
- خشکی دهان
- خواب‌آلودگی
- سرگیجه
- سردرد
- تهوع و استفراغ
- بی‌قراری یا تغییرات خلقی (بیشتر در کودکان)
- مشکل ادرار یا عدم توانایی در دفع ادرار
- تاری دید
- گیجی
- خشکی چشم
- افزایش وزن
- ناتوانی جنسی
- بیش‌فعالی (عمدتا در کودکان)
- مشکلات حافظه
عوارض نادر
عوارض نادر اغلب در نتیجه حساسیت، تداخل دارویی یا مصرف طولانی‌مدت و بی‌رویه ظاهر می‌شوند.از عوارض نادر این داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- واکنش‌های آلرژیک شدید
- تپش قلب یا بی‌نظمی ضربان قلب
- افزایش فشار چشم، به‌ویژه در افراد مبتلا به گلوکوم
- احتباس ادرار شدید
- تشنج
- افسردگی یا اضطراب شدید
- آشفتگی، توهم یا گیجی عمیق
- زردی پوست و چشم‌ها
- اختلالات حرکتی
اگر پس از مصرف این نوع داروها با هر یک از این علائم مواجه شدید، بلافاصله مصرف دارو را متوقف کرده و فورا به پزشک مراجعه کنید.
نکاتی که باید بدانید :
- دارو طبق دستور پزشک یا بروشور مصرف کنید و از مصرف خودسرانه یا افزایش دوز خودداری کنید.
- نوع مناسب دارو را انتخاب کنید.
- از مصرف همزمان با الکل یا داروهای خواب‌آور پرهیز کنید.
- زنان باردار یا شیرده ، کودکان ، سالمندان و بیماران مزمن در مصرف دارو احتیاط کنند.
- تداخلات دارویی را بررسی کنید.
- اجتناب از رانندگی یا کار با ماشین‌آلات اجتناب کنید.
تداخلات دارویی
مصرف همزمان آنتی هیستامین با برخی داروها ممکن است باعث افزایش عوارض جانبی ، کاهش اثر درمانی یا حتی بروز مشکلات جدی شود. اگر داروی‌های زیر را مصرف می‌کنید، پیش از مصرف آن باید با پزشک مشورت کنید:
- داروهای ضدافسردگی
- داروهای سوءهاضمه یا زخم معده
- داروهای سرفه یا سرماخوردگی
- مسکن‌های مخدر
- داروهای آرام‌بخش
- شل‌کننده‌های عضلانی
- داروهای ضدتشنج
- داروهای ضدافسردگی
- و برخی داروهای ضدتهوع
نحوه مصرف این دارو
تمامی دارو ها باید براساس توصیه‌های داروساز، پزشک یا طبق راهنمایی که همراه دارو ارائه شده است، مصرف شود.
- این دارو باید با آب یا غذا مصرف شود یا در صورت استفاده از قطره چشم یا اسپری بینی باید شیوه استفاده‌اش را بدانید.
- میزان مصرف دارو به عواملی مانند سن و وزن شما بستگی دارد و می‌تواند متفاوت باشد.
- باید بدانید چند بار در روز می‌توانید دارو را مصرف کنید و بهترین زمان مصرف چه موقع است. مثلا برخی داروها باید پیش از خواب مصرف شوند.
- برخی از انواع ضدآلرژی‌ها را می‌توانید برای مدت طولانی مصرف کنید ولی برخی فقط برای چند روز توصیه می‌شوند.
- از پزشک یا داروساز بپرسید در صورت فراموش کردن یک نوبت یا مصرف بیش از حد دارو چه کاری باید انجام دهید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
با اینکه بیشتر انواع آنتی هیستامین را می‌توانید بدون نسخه از داروخانه تهیه کنید اما بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که می‌خواهید این دارو را به کودک‌تان بدهید یا به بیماری‌های خاصی دچار شده‌اید. در این شرایط باید نظر پزشک متخصص را بدانید و خودسرانه کاری انجام ندهید.
جمع بندی
انواع آنتی هیستامین داروهایی کارآمد برای تسکین برخی علائم آلرژی مانند خارش، عطسه و آبریزش بینی محسوب می‌شوند. این داروها بدون نسخه یا با تجویز پزشک قابل تهیه هستند و معمولا به شکل قرص مصرف می‌شوند، هرچند اشکال دیگری مانند شربت، اسپری بینی، قطره چشمی و کرم‌های پوستی هم دارند.
انواع نسل دوم که نسل جدیدتر این داروها به شمار می‌روند، اثربخشی بالایی دارند و در مقایسه با نسل اول عوارض جانبی کمتری ایجاد می‌کنند. استفاده از این داروها برای کنترل علائم آلرژی و پیشگیری از مشکلات جدی‌تر بسیار مناسب است ، البته برای مصرف آن‌ها بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
گردآورنده : مجله سلامت مدیزن
