توسط : اگزما یا درماتیت آتوپیک یک بیماری مزمن پوستی است که با خشکی، خارش و التهاب همراه است. در این مقاله قصد داریم با علائم، علل، محرک ها، روش های درمان و راهکارهای کنترل اگزما آشنا شویم.
اگزما چیست؟
اگزما یا درماتیت یک التهاب مزمن پوست است که باعث ایجاد خشکی، قرمزی، خارش شدید، و گاهی ترک یا ترشح میشود.
این بیماری مسری نیست و اغلب در کودکی شروع میشود، اما میتواند هر سنی را تحت تاثیر قرار دهد.
اگزما یک مشکل ساده پوستی نیست؛ در واقع اختلالی در سد محافظتی پوست و واکنش‌های ایمنی بیش از حد است.
دلیل ایجاد اگزما چیست؟
ترکیبی از عوامل محیطی، ژنتیکی و نقص سد دفاعی پوست باعث ایجاد این بیماری هستند.
عوامل اصلی :
- پوست خشک و کمبود رطوبت طبیعی
- بیش فعالی سیستم ایمنی
- ژنتیک
- نقص در پروتئین های محافظ پوست
عوامل محرک :
- سرما و هوای خشک
- گرما و تعریق
- استرس
- تماس با شوینده‌ها و مواد شیمیایی
- گرده گیاهان، گرد و غبار و موی حیوانات
- برخی غذاها
- پارچه‌های زبر
علائم اگزما :
اگزما میتواند نواحی مختلفی از پوست را درگیر کند، اما شایع ترین علائم شامل :
- خشکی و پوسته پوسته شدن
- قرمزی و التهاب
- خارش شدید
- ترک خوردگی یا ترشح
- ضخیم شدن پوست در اثر خارش طولانی مدت
- تیره‌تر شدن ناحیه در پوست‌های سبزه
در کودکان معمولا روی گونه‌ها، بازوها و پاها ظاهر میشود.
در بزرگسالان روی دست‌ها، آرنج، پشت زانو و گردن شایع‌تر است.
انواع اگزما
- درماتیت آتوپیک (Atopic Dermatitis) : شایع‌ترین نوع؛ زمینه ارثی و آلرژیک دارد.
- اگزمای تماسی (Contact Dermatitis) : در اثر تماس با مواد محرک یا آلرژن مانند شوینده‌ها، فلزات و عطرها.
- اگزمای دست (Hand Eczema) : مخصوصاً در افرادی که زیاد با آب و مواد پاک‌کننده کار می‌کنند.
- درماتیت سبورئیک (Seborrheic Dermatitis) : در پوست سر و نواحی چرب بدن؛ همان شوره‌ی شدید.
- اگزمای سکه‌ای (Nummular Eczema) : لکه‌های گرد شبیه سکه روی پوست.
تشخیص اگزما
معمولاً توسط معاینه‌ی پوست انجام میشود.گاهی پزشک برای رد عفونت یا بیماری‌های مشابه، تست‌های زیر را درخواست می‌کند:
- تست آلرژی
- نمونه‌برداری پوستی
- بررسی عفونت‌های باکتریایی یا قارچی
درمان اگزما
درمان قطعی وجود ندارد، اما کنترل بسیار مؤثر و قابل‌پیش‌بینی است.
- مرطوب‌کننده‌ها (مهم‌ترین درمان)
- کرم‌های دارویی
- درمان‌های خوراکی
- نوردرمانی (فتوتراپی)
مراقبت های خانگی
اگزما نیاز به مراقبت روزمره دارد. راهکارهای مهم:
✔️ نکات کلیدی مراقبت از پوست:
- حمام کوتاه با آب ولرم
- پرهیز از صابون‌ها و شوینده‌های قوی
- استفاده از شوینده‌ی بدون رایحه
- خشک‌کردن پوست با حوله نرم بدون سایش
- مرطوب‌کردن پوست بلافاصله بعد از حمام
✔️ کنترل محیط:
- استفاده از دستگاه رطوبت‌ساز در فصل سرد
- دوری از دود سیگار
- استفاده از لباس‌های نخی و نرم
- پرهیز از تعریق زیاد
✔️ مدیریت استرس:
یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق و خواب کافی نقش مهمی در کاهش حملات دارند.
نقش تغذیه در اگزما
تأثیر تغذیه در برخی افراد قابل‌توجه است.
غذاهای مفید:
- ماهی‌های چرب (EPA و DHA)
- میوه‌ها و سبزیجات رنگی
- روغن زیتون
- دانه‌ها و مغزها
- پروبیوتیک‌ها (ماست، کفیر)
غذاهایی که ممکن است علائم را بدتر کنند:
- لبنیات (در برخی کودکان)
- تخم‌مرغ
- گندم یا آجیل‌ها
- غذاهای فرآوری‌شده
- شیرینی و فست‌فودها
برای حذف غذایی خاص بهتر است ابتدا با پزشک مشورت شود.
آیا اگزما خطرناک است؟
در بیشتر موارد نه؛ اما خارش مداوم میتواند باعث: عفونت باکتریایی، ترک و زخم پوست ، ضخیم شدن پوست و حتی اختلال خواب شود.
جمع‌بندی
اگزما بیماری مزمن پوستی است که با خشکی، التهاب و خارش شدید همراه میشود. گرچه درمان قطعی ندارد، اما با مراقبت مداوم، مرطوب‌کننده‌ها، پرهیز از محرک‌ها و درمان مناسب می‌توان آن را به‌خوبی کنترل کرد و دوره‌های خاموشی طولانی ایجاد کرد.
آگاهی از عوامل محرک و داشتن یک روتین روزانه مراقبت از پوست، مهم‌ترین بخش مدیریت اگزماست.
گردآونده : مجله سلامت مدیزن
